1943 – NSB burgemeester Arie Roodzant

De eerste NSB-burgemeester in de Hoeksche Waard was Arie Roodzant, een gemeenteambtenaar uit Oude-Tonge. Roodzant werd geboren op 16 april 1913 in Dirksland, op 13 augustus 1941 werd hij lid van de NSB. Eerder solliciteerde hij zonder succes op de functie van burgemeester van Spijkenisse en burgemeester van Hekelingen. In april 1943 werd hij benoemd, als opvolger van de tijdelijke waarnemer Wiebe van der Ploeg (burgemeester van Puttershoek), op 1 mei 1943 werd hij geïnstalleerd als burgemeester van Heinenoord. Door het grootste deel van de bevolking werd hij ‘Aai Pitto’ genoemd, een surrogaat burgemeester dus. Vanaf 16 oktober 1944 werd hij eveneens waarnemend burgemeester van Oud-Beijerland, na het onderduiken van burgemeester Diepenhorst. Op 16 februari 1945 werd Roodzant officieel benoemd tot burgemeester van Oud-Beijerland. In 1949 kwam hij voor het gerecht vanwege zijn oorlogsdaden en kreeg een forse straf opgelegd.


Installatie Heinenoord – Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard en IJsselmonde 4 mei 1943

Zaterdagmiddag heeft alhier de installatie plaats gehad van den nieuw benoemden burgemeester dezer gemeente, den heer A. Roodzant. Onder hen, die. waren opgekomen om van dit gebeuren getuige te zijn, merkte wij tal van leden en functionarissen uit de N.S.B., den N.V.D., W.H.N., het N.A.F., Politie en den Nederlandsche Landstand. Bij zijn aankomst inspecteerde de burgemeester een voor het gemeentehuis opgestelde afdeeling van den Jeugdstorm. Namens deze werden bloemen aangeboden. De installatie had in het vereenigingsgebouw plaats. Nadat de gemeentesecretaris de benoemingsacte had voorgelezen hing wethouder Snelleman den nieuwen burgemeester de ambtsketen om. Daarbij feliciteerde hij hem namens zijn collega en sprak de hoop uit dat met genoegen en vriendschap vergaderd zal kunnen worden en dat een goede samenwerking mogelijk zal zijn. Spr. zegde den burgemeester voor de bestuurszaken van Heinenoord steun toe en besloot: „Wij hopen, dat God U de gezondheid, de kracht en de lust mag schenken om het ambt van Burgemeester in deze moeilijke tijden met liefde te vervullen. Wij hopen, dat U met Uw vrienden en genoodigden met genoegen zult terugzien op deze voor U zoo plechtige ure. In het verdere leven zal het zoo zijn, de mensch wikt, God beschikt. Aan ’s Heeren Zegen is alles gelegen”. Burgemeester Roodzant betuigde in de eerste plaats zijn dank aan dep. Rijkscommissaris en den leider der N.S B. voor het in hem gestelde vertrouwen. Voorts aan burgemeester Van der Ploeg; die ’t burgemeestersambt in Heinenoord tijdelijk heeft waargenomen. Zich richtend tot de wethouders Snelleman en Leeuwenburgh sprak hij den wensch uit, dat hij in de toekomst van hun adviezen een dankbaar gebruik zal kunnen maken tot heil der gemeente. Met het gemeentepersoneel hoopte spr. nauw samen te werken. Hij sprak de verwachting uit dat de juiste verstandhouding zal worden gevonden en dat zij hem zouden bijstaan. Aan het N.A.F., W.H.N., den N.V.D. en den Landstand zegde de burgemeester alle hulp toe, na op het nut en de noodzakelijkheid van deze instellingen te hebben gewezen.

Sprekende over den strijd aan het Oostfront, dien hij als den strijd van het Christendom tegen het Bolsjewisme bestempelde, zeide spr.: „Wij geven als Nationaal Socialisten gehoor aan de roepstem onzer geschiedenis en achten ons als Nederlanders verplicht om Duitschland en zijn bondgenooten te steunen zooveel mogelijk in ons vermogen ligt. In dit verband wees spr. op de zware offers die aan de fronten worden gebracht en legde er den nadruk op dat het thuisfront hierbij niet mag achter blijven. Op ons rust de grootsche plicht om hier een voorbeeld te zijn voor allen. Immers dan steunen wij het verheven levensdoel van den Führer aller Germanen, Adolf Hitler”. Spr. besloot: „Ik begrijp dat de alhier wonende Nationaal-Socialisten met vreugde vernamen, dat een Nationaal-Socialist als burgemeester naar Heinenoord zou komen. Bedenkt echter, dat  ik niet gekomen ben voor uw persoonlijke belangen alleen. Ik ben hier door den Leider Mussert als zwarte soldaat ingezet voor de bewoners der gemeente in z’n geheel. Bij mijn verdere bestuur in deze gemeente zullen de drie bronnen van het Nationaal-Socialisme m’n richtsnoer zijn n.l. Godsvertrouwen, Liefde voor Volk en Vaderland en Eerbied voor den arbeid. Hiermede aanvaard ik mijn taak als burgemeester der gemeente Heinenoord. Met Mussert voor Volk en Vaderland, Hou zee!” Hierna sprak de kringadministrateur der N.S.B. J. Koop te Nieuw-Helvoet, die den burgemeester mede namens den kringleider Van Houten, geluk wenschte met zijn benoeming en hem wees op de zware maar mooie taak welke hem is opgelegd. Spr. zeide o.m.: „Door mijn werkzaamheden in de Burgemeesterskamer te Brielle heb ik gelegenheid gekregen, een inzicht te verkrijgen van de taak en de mogelijkheden van een Nationaal-Socialistische burgemeester. Voor Mei 1940 hebben wij Nationaal-Socialisten, op weinige uitzonderingen na, niet zulke prettige herinnering aan burgemeesters, omdat zij hun macht en invloed vaak misbruikten voor kleinlijke partij-politieke doeleinden. Aanvankelijk werden door de bewoners van gemeenten, alwaar een Nationaal-Socialist als burgemeester benoemd was, nu ook gevreesd, dat hetzelfde zou geschieden, maar dan ten voordeele van de N.S.B., maar al zeer spoedig heeft men ervaren, welke hooge opvattingen een Nationaal-Socialist heeft van het burgemeestersambt. Hier in de Hoeksche Waard bent U, kameraad Roodzant, de eerste Nationaal-Socialistische burgemeester, en uit ervaring is mij bekend, dat nog zeer velen, ook hier in Heinenoord, een totaal verkeerde meening over de z.g. „nieuwe tijd” hebben, en verwarren zij daarenboven nog de onaangename, doch noodzakelijke en begrijpelijke bijkomstigheden van de groote afweerstrijd tegen het Bolsjewisme, met de doelstellingen van het Nationaal-Socialisme. Aan U thans de taak om de bevolking te toonen, wat het Nationaal-Socialisme onder de huidige moeilijke moreele, en-, economische omstandigheden reeds kan doen, en welke mooie perspectieven het opent voor de toekomst”. Hierna voerden nog het woord de groepsleider van ‘s-Gravendeel, P. A. Waardenburg, de buurtboerenleider van Heinenoord, De Klerk, de provinciaal leider van den N.V.D., Kingsrna, de heer Speelman, de luitenant der marechaussée, Tholen, de heer K. Hoogenhoom als gemachtigde van den boerenleider voor Zuid-Holland, de leider van de afd. Heinenoord van het N.A.F., de heer Brussaard, namens het opvoedersgilden de heer A. van der Sijde te Oud-Beijerland en nog enkele andere aanwezigen. Na de installatie was er ten gemeentehuize gelegenheid tot feliciteeren, terwijl nadien allen aanzaten aan een koffiemaaltijd.


Rapportage vanuit Heinenoord – 1943

Regelmatig verzond de NSB-burgemeester Roodzant van Heinenoord een verslag naar de ‘Kringburgemeester voor Zuid-Holland’. Hier twee exemplaren die kort na zijn aanstelling werden gemaakt, in juni en juli 1943.

Gemeente Heinenoord, 11 juni 1943

Onderwerp: Rapport

Kameraad,

Hierbij treft U aan een tweetal ingevulde staten, naar den toestand op 1 juni 1943.

1. Contact met de bevolking is goed te noemen. In het begin kwamen zeer weinig menschen bij mij. Ik ben er echter in geslaagd om een viertal krijgsgevangenen vrij te maken. Hierover heb ik eerst overleg gepleegd met het buurtschapshoofd Kameraad Brussaard of deze personen wel betrouwbaar geacht mochten worden. Toen bekend was, dat een viertal personen door mijn toedoen vrij waren, kwamen ui de geheele Hoeksche Waard en daarbuiten menschen naar mij toe. Twee mij bekende personen buiten de Hoeksche Waard heb ik ook nog vrij kunnen maken. Doordat het een kleine gemeente is, bestaat voor de bevolking de geheele dag de gelegenheid om mij te spreken, daar zij dan hun werk niet hoeven te onderbreken. De bakkers in deze gemeente hebben reeds bericht ontvangen, dat in de naaste toekomst is te verwachten, dat een aantal bakkerzaken gesloten zal moeten worden. Een tweetal bakkers zijn naar mij toegekomen en houden mij met de gang van zaken op de hoogte om eventueele adviezen te kunnen verstrekken om gezamenlijk de moeilijkheden op te kunnen lossen.

2a. Mijn groepsleider kameraad Speelman van Zuid-Beijerland is anderhalf uur fietsen van mij verwijderd. Persoonlijk contact bestaat bijna niet. Schriftelijk wordt e.e.a. bekend gemaakt. Telefonisch haat dit niet vanwege de onbetrouwbaarheid van de P T T beambten.
2b. Wekelijks bestaat contact met het buurtschapshoofd van de WHN en NVD, alsmede met de plaatselijke leider van de N A F. De Buurtboerenleider de Klerk heeft mij ook enige malen bezocht en getracht voorkomende moeilijkheden op te lossen. Over de arbeidsdienst, Fronten en Kamers is niets te melden.
2c. Steeds als ik menschen spreek en die mij iets te vragen hebben tracht ik iets over de nieuwe tijd hen toe te lichten of kenbaar te maken. Mijn twee ambtenaren krijgen wekelijks een VOVA nummer van mij en elke week spreek ik op geschikte momenten over een of ander vraagstuk. Voorts wordt VOVA op twee verschillende plaatsen aangeplakt.
2d. Een sympathiseerend lid van de vaste kern van de luchtbeschermingsdienst die mij zeer betrouwbaar en eerlijk lijkt, heb ik aangeraden om te trachten bij de politie te komen. Voorts is bij de Ortsgruppenleiter van de NSDAP aanhangig gemaakt te trachten, dat kameraad Beekman van Barendrecht Distictsarchitect wordt voor een aantal dorpen in de Hoeksche Waard, waaronder Heinenoord is ingebrepen. Mijn secretariepersoneel heb ik gezegd, dat de menschen die aan het loket ten gemeentehuize verschijnen, beleefd behandeld moeten worden. Bij mijn voorganger liet dit nogal te wenschen over. Dit is zoodanig verbeterd, dat in de gemeente wordt gezegd, dat men nu behoorlijk op de secretarie wordt ontvangenen te woord wordt gestaan.

3. Twee personen zijn bij mij geweest voor ondersteuning. Op beide aanvragen is goedgunstig beschikt.

4. De distributie is hier niet af. Enkele malen heb ik de Leider van den Distributiekring telefonisch een en ander medegedeeld met verzoek daar aandacht aan te schenken. Dit heeft tot goede resultaten geleid. De voedselvoorziening is hier niet zo beroerd. Wel hoort men van alle kanten bezwaren uiten over de massa hoeveelheden suiker en olie de boeren krijgen. Ikzelf kom uit een boerenfamilie. Mijn zwagers welke anti zijn, kunnen deze maatregel niet begrijpen en vinden het abnormaal. Het is voor de geest op het platteland te wenschen, dat een volgend jaar hier beter aandacht wordt geschonken.

5. Met de wachtmeester van de marechaussee wordt dagelijks de gang van zaken besproken. Ook met de overige beide marechaussées bestaat contact. Steeds wordt er door mij op gewezen, dat zij in hun eigen belang den dienst zoo nauwkeurig mogelijk moeten verrichten. Hun optreden is goed te noemen. Voorts wordt ook een en ander besproken met de opperwachtmeester- en de Luitenant van de marechaussée, welke beiden Lid zijn van de NSB.

6. Hier zijn 3 scholen. Een hoofd van de O.L.S. is Lid van de NSB.

7. De verhouding met de Duitsche instanties is goed. 3 maal heb ik een onderhoud gehad met Amtsrat Kerkhoff. Voorts bestaat een uitstekend contact met de Ortsgruppenleiter van de NSDAP, Randweg 45 te Rotterdam. Voorts hoop ik in de volgende week bij de Sicherheitspolizei kennis te gaan maken aan wien ik al een paar rapporten heb toegezonden. Met de departementen ben ik nog niet in aanraking geweest. Op de provinciale griffie is door mij tweemaal een en ander besproken. Wat het zakelijke betreft bestaat een goede verstandhouding.

HOU ZEE! De Burgemeester van Heinenoord.

Gemeente Heinenoord, 14 juli 1943

Onderwerp: Rapport

Kameraad,

Hierbij treft U aan de door mij ingevulde staten, betreffende het personeel in mijne gemeente, naar den toestand op 1 juli 1943.

1. Algemeen optreden; Contact met de bevolking.
Met de bevolking wordt het contact beter. In het begin was het moeilijk, want de menschen hier wilden met een N S B Burgemeester niet te doen hebben. In moeilijke gevallen komen de menschen toch bij mij en ikzelf bemerk, dat een vriendelijk woord en een goed gemeend advies door de dorpsbewoners zeer op prijs wordt gesteld. Met de beide predikanten in deze gemeenten leef ik op goede voet. Sinds ik hier ben bidden zij in de kerk niet meer voor de Koningin. De predikant van de Gereformeerde Kerk heeft hier indertijd veel gestookt. Deze week is hij bij mij kennis wezen maken en een en ander kwam ter sprake. Uiteindelijk deed hij de toezegging, dat hij mede wilde werken om alles rustig te kunnen houden.

2. Politieke werkzaamheid.
a. Met mijn groepsleider heb ik zeer weinig contact. De groepsleider is alleen per fiets te bereiken en woont anderhalf uur fietsen van mij vandaan. Met de blokleider sta ik steeds in contact.
b. Het Buurtschapshoofd van de WHN en NVD bezoekt mij wekelijks en steeds wordt wat het zakelijke betreft van gedachten gewisseld. Ook met de plaatselijke leider van het N A F bestaat voortdurend contact. De buurtboerenleider van de landstand betreft mij steeds als er moeilijkheden zijn.
c. Propaganda. In Oud-Beijerland, een aangrenzende gemeente van Heinenoord waren twee kameraden van het Oostfront met verlof. Ter eere van deze Kameraden is een Kameraadsschapsavond belegd. Tot mijn spijt kon ik daar niet aanwezig zijn. Hetgeen ik daar wenschte te spreken heb ik door de groepleider voor laten lezen. De kameraden stelden deze kameraadsschapsavond zeer op prijs. Vova wordt steeds aangeplakt op alle aanplakgelegenheden van de gemeente. Mijn secrerariepersoneel neemt elke week een no. Mee naar huis. Nu en dan wordt van gedachten gewisseld over de politiek.
d. personeelspolitiek: geen bijzonderheden.
e. reorganisatiemaatregelen: Thans nog niet aan de orde.
f. uitgevaardigde richtlijnen en instructies: Niets te melden.


Artikel ‘Ex-Burgemeester Roodzant moet zich verantwoorden’ – Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard en IJselmonde, 19 januari 1949

Eis 15 jaar, Uitspraak: Elf jaar met aftrek

Meer dan 2 uur besteedde de Dordtse kamer van het Bijzonder Gerechtshof te ‘s-Gravenhage aan de behandeling van de zaak van A.  Roodzant, geboren. 16 April 1913, ex-burgemeester van Heinenoord en Oud-Beijerland, wonende te Oude Tonge en gedetineerd sedert 8 Mei 1945.

De dagvaarding

Aan Roodzant was ten laste gelegd, dat hij te Heinenoord en omliggende gemeenten tussen April ’43 en Febr. ’45 opzettelijk in zijn kwaliteit van burgemeester van Heinenoord ten voordele van de vijand werkzaam was geweest onder meer door het opsporen en arresteren van ondergedoken Joden, personen, die zich aan tewerkstelling door de vijand trachtten te onttrekken, personen, die in het bezit waren van illegale geschriften, personen, die naar verbogen zenders luisterden en personen, die zich in anti-Duitse zin hadden uitgelaten. De procureur-fiscaal had geen getuigen gedagvaard, omdat zich in het dossier het archief van verdachte bevond, een verzameling van stukken, die duidelijke taal spraken. Dit archief werd tijdens de oorlog door de illegaliteit uit het gemeentehuis te Heinenoord gehaald, een daad, waarvoor de proc.-fisc. dankbaar was.

“Ik heb die brieven niet verzonden.”

Het grootste gedeelte van genoemd archief bestond uit brieven, waarin vele mensen van allerlei anti-Duitse activiteiten werden beschuldigd. Wanneer zij aan de S.D. gericht waren, stond er onder „Heil Hitler”, in andere gevallen „Houzee”.  Roodzant hield bij hoog en bij laag vol, dat de brieven alleen maar mochten worden beschouwd als „aantekeningen”, die hij alleen voor zichzelf wilde gebruiken. Hij zou die brieven niet verzonden hebben. De President antwoordde: „Probeer ons toch niets wijs te maken, man! Doorslagen van een brief bewaren zonder het origineel te verzenden, is gekkenwerk.” . Naar aanleiding van een verklaring van de S.D.-er Olthuis gaf verdachte toe, dat de S.D. uit Rotterdam bij hem op bezoek was geweest en dat men toen had gesproken over dominee Schiebaan. Hij ontkende echter, dat hij iets bezwarende ten aanzien van de dominee zou hebben meegedeeld en het adres zou hebben genoemd. De S.D. zou een brief hebben ontvangen met de mededeling, dat ds. Schiebaan in het bezit van communistische pamfletten was. Verdachte zou toen hebben gezegd dat die mededeling onzin was, doch de S.D. had toch huiszoeking verricht en daarbij een Joodse vrouw aangetroffen. Deze vrouw werd in Duitsland om het leven gebracht. Roodzant bekende de onderduiker Kruinen te Heinenoord te hebben laten arresteren, maar hij kon zich niet indenken, dat hij schuldig was aan de arrestatie van Van Aken en Lammers te Heinenoord en aan de huiszoeking bij Elshout, hoewel de afschriften van de brieven waarmee hij hen had aangebracht in het dossier aanwezig waren. Hij gaf wel toe, dat hij brieven had geschreven, waarin werd medegedeeld, dat de heren Nijsen, Bijl, Visser en Dirkse met de radio van het gemeentehuis te Mijnsheerenland luisterden naar de Engelse berichten en deze berichten verspreidden. Persoonlijk had hij hen afgeluisterd en later deelgenomen aan de huiszoeking, die bij de heer Dirkse werd verricht. Zeer gemeen had Roodzant zich ook gedragen tegenover de oud-burgemeester van Heinenoord, wijlen de heer J. de Zeeuw en tegenover de toenmalige burgemeester van Oud-Beijerland, wijlen de heer J. C. Diepenhorst. Van de eerste had hij in verschillende brieven gezegd, dat hij de mensen ophitste en zijn diensten weer zou willen aanbieden, wanneer de geallieerden de oorlog zouden hebben gewonnen. Hij verzocht de heer De Zeeuw uit de Hoeksche Waard te verwijderen. Dit gebeurde ook en de heer De Zeeuw verloor bovendien nog een groot gedeelte van zijn meubilair. Over burgemeester Diepenhorst had verdachte in verschillende brieven geschreven, dat deze tientallen personen, die in aanmerking kwamen om als krijgsgevangenen naar Duitsland te worden gezonden, bij de brandweer had aangesteld en dat hij tijdens de stakingen verschillende stakers o.a. de heer Van Steensel had geholpen. Verdachte zei, dat hij zich van dit alles niets meer kon herinneren. De verradersactiviteiten van Roodzant bleven niet beperkt tot de Hoeksche Waard alleen. Een zekere mej. Blok kwam verschillende inlichtingen brengen over personen uit andere delen van het land en verdachte gaf deze inlichtingen door aan de S.D. Zo had mej. Blok hem ook verteld dat G. Roete uit Blaricum haar had gezegd, dat verschillende verraders eindelijk eens moesten worden geliquideerd. Een van die verraders, een politieman uit Bussum, werd kort daarna inderdaad gedood. Roodzant deelde toen aan de S.D. mee, dat Roete er waarschijnlijk meer van wist. Roete werd gearresteerd en in een Duits concentratiekamp vermoord. Zelfs mensen, die op straat liepen, werden door verdachte lastig gevallen. Verschillende malen vroeg hij naar persoonsbewijzen en eenmaal werd een Jehovagetuige, die langs de deuren te Heinenoord ging, door hem gearresteerd, terwijl hij ook nog pogingen in het werk stelde om 3 andere volgelingen van Jehova te pakken te krijgen. Dit gelukte hem niet, maar de man, die hij had gearresteerd bleef tot het einde van de oorlog in Duitse concentratiekampen. Verdachte was ook eens naar de kerk gegaan, om ds. Beekenkamp af te luisteren. In een brief aan de S.D. verklaarde hij, dat de preek van de dominee volkomen politiek was geweest. Ds. Beekenkamp had namelijk het gedeelte: „het briesend paard zal eindelijk sneven” uit Ps. 33 aangehaald. Verdachte noemde hem een „Oranje-bolsjewiek” en sprak de hoop uit, dat de dominee zo gauw mogelijk zou worden gearresteerd. Verdachte bekende, dat hij lid was geweest van de N.S.B. en van de N.V.D. Op 12 April ’43 werd hij burgemeester van Heinenoord en op 16 Febr. ’45 burgemeester van Oud-Beijerland. Verdachte beweerde, dat hij in die tijd niet had geweten, dat Nederland in oorlog was met Duitsland. De president merkte sarcastisch op: „maar had U dat dan niet geleerd op de burgemeesterscursus, of waren jullie aan dat punt nog niet toe?” De procureur-fiscaal had bij net bestuderen van de stukken maar één indruk gekregen, namelijk, dat hier een moffenknecht aan het werk was geweest, die steeds actief was om de vijand te helpen, desnoods over lijken heen. Hij stond als burgemeester op een belangrijke plaats en was een instrument, waarmee de vijand het volk onderdrukte. Hij eiste 15 jaar met aftrek en ontzetting uit de kiesrechten voor de duur van het leven. De verdediger, Mr. Klaassen, voerde aan, dat verdachte door anti-communistische propaganda op het verkeerde pad was gekomen. In vele gevallen had net verraad van Roodzant geen nadelige gevolgen gehad en daaruit concludeerde verdediger, dat zijn dienstbaarheid maar half was geweest.

Uitspraak: 11 jaar gevangenisstraf met aftrek van 6 Mei 1945 af en ontzetting uit de kiesrechten voor de duur van het leven. Bij deze uitspraak was rekening gehouden met de jubileumgratie. Verdachte kreeg het recht om binnen 8 dagen in cassatie te gaan.


Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.