1945 – Pieter van der Hoeven, † 10 januari

Op het in 1998 onthulde Herdenkingsmonument Korendijk te Piershil (zie 1998 – Herdenkingsmonument Korendijk) staat de naam van Pieter van der Hoeven, landarbeider, 20 jaar † 10 januari 1945 te Hamburg-Neuengamme.


Pieter van der Hoeven werd geboren op 12 januari 1926 als zoon van Jan van der Hoeven (geboren te Zuid-Beijerland op 15 januari 1898) en Jozina Cornelia de Reus (geboren te Strijen op 24 februari 1901). Pieter groeide met zijn zeven broers op in de Voorstraat van Piershil, tegenwoordig wordt het pand A108 aangeduid als Voorstraat 8 (zie 1820 – Voorstraat 8). Het grote gezin werd uit elkaar geslagen toen in februari 1944 het bericht kwam dat Piershil moest worden geëvacueerd. Vader en moeder kwamen met de jongste kinderen terecht op de Zuidzijde B149, een huisje bovenaan de dijk tegenover de boerderij van Van der Zande. Pieter werkte tot die tijd bij de aardappelhandelaar Franke (zie 1915-2016 – Kade 20), op de Kade van Piershil. Aardappelen moesten in de schepen worden geladen, die lagen aangemeerd in de haven.

Foto ‘Pieter van der Hoeven bij Franke’ – 1944

Pieter poseert op het terrein van de aardappelhandelaar Franke aan de Kade van Piershil, op de achtergrond de huizen aan de Molendijk.

Nadat hij een oproep had ontvangen voor de ‘Arbeitseinsatz’ werk hij tewerkgesteld door de Duitsers. Hij kreeg een ‘Sonderausweis’, gedateerd 26 mei 1944, waarin stond dat hij als arbeider toestemming had om tussen 07.00 uur en 19.00 uur het Sperrgebiet Scheveningen – Fischterhafen te betreden.

Document ‘Sonderausweis Scheveningen’ – 26 mei 1944

Sonderausweis van Pieter van der Hoeven, woonachtig in Nieuw-Beijerland (een verwijzing naar het evacuatieadres aan de Zuidzijde).

De Duitsers waren daar bezig met het uitvoeren van verdedigingswerken. Op een bepaald moment, vermoedelijk tijdens een verlofperiode, besloot Pieter om niet meer terug te keren en onder te duiken. Hij kwam terecht in het havengebied van Rotterdam, bij familie, op de sleepboot ‘Stormvogel’. Op 11 augustus 1944 liep hij bij een controle van de ‘Wasserschutzpolizei’ tegen de lamp, het zich op deze manier onttrekken aan de Arbeitseinsatz werd door de Duitsers aangeduid en beschouwd als ‘Kontraktbruch’. Op 15 augustus 1944 werd hij overgedragen aan de zogenaamde ‘Groep 10’, met het verzoek hem op te nemen in de politiegevangenis, met als reden ‘Arb.inzet’ (lees: het ontlopen daarvan). Deze ‘Groep 10’, met aan het hoofd rechercheur Erwich, had een slechte naam in Rotterdam. Met veel ijver werd gezocht naar joden en onderduikers, veel personen vielen ten prooi aan deze landverrader. Na de oorlog werd hij veroordeel tot 8 jaar vanwege zijn aandeel. Pieter werd bij aankomst gefouileerd en was in het bezit van 57 bonspunten, een portemonnee met 2 cent en een tabaksdoos.

Afbeelding ‘Distributiebonnen van Pieter’

Enkele bonnen, behorende bij het nummer van de Tweede Distributie Stamkaart van Pieter: 11544.

De moeder van Pieter ondernam een reis naar het politiebureau aan het Haagse Veer te Rotterdam, maar wat ze ook probeerde, ze kreeg Pieter niet te zien. Hij verdween uit beeld en uit later ontdekte documentatie kon zijn lot worden afgeleid. Zo werd hij op 29 augustus 1944 getransporteerd naar het concentratiekamp Amersfoort en geregistreerd met het Gevangennummer 6157. Op 8 september 1944 werd hij, met de vermelding ‘Arbeitseinsatz Reich’ op transport gesteld. Met in totaal 1165 personen, vervoerd in veewagens, kwam Pieter (Häftlingnummer 49553) aan in het concentratiekamp Neuengamme bij Hamburg. De overlevingskansen in het kamp waren vanwege de zeer slechte hygiënische toestand niet groot. Veel getransporteerden kregen meteen het kenmerk ‘Tor Sperre’. Dat betekende dat je de poort wél binnen kwam, maar er nooit meer levend uit ging. In feite was het een doodvonnis. Deze ‘torsperren’ werden in de arrestbunker in het hoofdkamp Neuengamme opgehangen. De arrestbunker was een houten gebouw van acht bij zes meter , met cellen voor de ‘Todeskandidaten’. Hoewel deze personen werden opgehangen werd in de Duitse overlijdensakten een doodsoorzaak verzonnen, vaak dysenterie of enterocolitis. De overledenen werden gecremeerd, hun as werd uitgestrooid op een veld. In de archieven van Neuengamme wordt aangetekend dat Pieter van der Hoeven 10 januari 1945 om 6.00 uur in het Stammlager Hamburg-Neuengamme (adres: Hausdeich 60) is overleden, ten gevolge van ‘Enterokolitis’. Pas in het voorjaar van 1945, in de laatste oorlogsmaanden, vernam de famile Van der Hoeven iets over het lot van Pieter. Vader Jan van der Hoeven vervoerde samen met een zoon water vanaf het huis van Gerrit Snijders aan de Zuidzijde, aangesloten op de waterleiding van Zuid-Beijerland, naar Nieuw-Beijerland. In het dorp ging het gerucht dat Pieter was overleden. Klaarblijkelijk was er iemand ingelicht, maar het gezin bleef nog een week in onzekerheid. Toen pas kwam Dominee Speelman bij de het evacuatieadres aan de Zuidzijde het slechte nieuws bevestigen. Door het IB/NRK werd op 17 juli 1946 een ‘Kennisgeving overlijden’ gezonden aan de Burgerlijke Stand van de gemeente Numansdorp.

Een graf kreeg Pieter van der Hoeven niet. Net zo min als alle andere 55.000 doden in het kamp. De lijken in Neuengamme werden gecremeerd en de as verstrooid over een nabijgelegen grasveld. „Tijdens mijn bezoek aan het concentratiekamp liepen we daar overheen. Toen ze ons vertelden dat al die mensen daar onder dat grasveld lagen, werd ik daar toch wel even koud van.”, zo liet Gerard van der Hoeven optekenen tijdens een interview in 1997 (zie 1997 – Het heeft me nooit losgelaten). De deportatie van de jonge Pieter is voor de familie altijd een mysterie gebleven. „Mijn broer was een onderduiker. Hij vertikte het om in Duitsland te gaan werken. Maar ik heb begrepen dat als hij daar voor was opgepakt, hij niet in een concentratiekamp terecht was gekomen. Het moet dus om iets anders zijn geweest. Maar misschien ook niet. Misschien was hij gewoon op de verkeerde plek, of zagen ze hem voor iemand anders aan.”

Foto ’s ‘Pieter van der Hoeven in Piershil’

Rond 1942, op de achtergrond het begin van de Molendijk (links Kade 2).

Rond 1944 op de Molendijk.

Documenten

Distributie Stamkaart Pieter van der Hoeven, zoals afgegeven in Piershil.

Zijn nauwelijks gebruikte Tweede Distributie Stamkaart, afgegeven in de evacuatiegemeente Nieuw-Beijerland.

11 augustus 1944, arrestant Pieter van der Hoeven. In het politiearchief van het Stadarchief Rotterdam is een formulier aanwezig waarin meer bezittingen worden omschreven: Fouillering arrestant op 11 augustus 1944; Bezittingen bij opname: 57 bonspunten, F 0,02 in portemonnaie, tabaksdoos, diversen g.b.

12 augustus 1944

Overdracht aan Grioep 10 van Erwich, 15 augustus 1944.

29 augustus 1944, vertrokken naar Amersfoort.

29 augustus Inschrijving in Amersfoort (Kontraktbruch), vertrokken op 8 september 1944.

Logboek Neuengamme, overleden op 12 janurai 1945.

De bevestiging van zijn overlijden door het Rode Kruis, gericht aan het gemeentebestuur van Numansdorp, gedateerd 17 juli 1946.

De bevestiging van zijn overlijden door het Rode Kruis, gericht aan het gemeentebestuur van Piershil, gedateerd 7 augustus 1946.

Militair Gezag – bevestiging van overlijden  – 15 september 1945.

Per postkaart toegestuurde nota voor de rouwadvertentie in de krant.

Foto’s ‘Neuengamme’

1945, zijn as werd verstrooid op een grasveld.

1945, luchtopname Neuengamme.

Familiefoto’s bezoek aan Neuengamme

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.